İşe Alımda ve Çalışan Değerlendirmesinde AI: 'İnsan İncelemesi' Artık Bir Tasarım Tercihi Değil, Yasal Şart

CV eleme, aday puanlama, performans değerlendirme ve çalışan izleme, yapay zekânın en hızlı yayıldığı kurumsal alanlardan biri. Aynı zamanda düzenleyicilerin en çok dikkat ettiği alan. 2026'da kuralların ortak mesajı netleşti: insanları etkileyen kararlarda AI'ın rolü açıklanabilir olmalı ve gerçek bir insan incelemesi bulunmalı.

ABD: dört düzenleme yürürlükte, Colorado sıkılaştırıyor

• Yürürlükteki düzenlemeler: New York City'nin önyargı denetimi kuralı (Local Law 144), California'nın otomatik karar sistemleri düzenlemesi, Illinois'in değiştirilmiş İnsan Hakları Yasası ve Texas'ın Sorumlu AI Yönetişimi Yasası.
• Colorado'da 14 Mayıs 2026'da imzalanan SB 26-189, AI'ın önemli ölçüde etkilediği istihdam kararları için kişiye bildirim, olumsuz karara itiraz ve insan incelemesi süreci ile en az üç yıl kayıt saklama şartı getiriyor.
• Colorado'nun önerilen uygulama kuralları, 1 Ocak 2027'den itibaren AI etkili kararların açıklanmasını, veri kaynaklarının izlenebilmesini ve olumsuz sonucu değiştirme yetkisine sahip anlamlı bir insan incelemesini öngörüyor.
• Önemli bir ayrıntı: Colorado'da sürece bir insanın dahil olması aracı tek başına kapsam dışına çıkarmıyor; California ise anlamlı insan incelemesi yapan kurumları belirli yükümlülüklerden muaf tutuyor.

AB ve Türkiye

AB AI Yasası; işe alım, başvuru eleme, aday değerlendirme, görev dağıtımı, çalışan izleme ve terfi ya da işten çıkarma kararlarında kullanılan AI sistemlerini yüksek riskli sayıyor. Bu sistemleri kullanan kurumlardan insan gözetimi, kayıtların saklanması ve etkilenen kişilerin bilgilendirilmesi bekleniyor; bu yükümlülüklerin ertelenmesi AB'de hâlâ tartışılıyor. Türkiye'de ise KVKK'nın 11. maddesi, kişiye verilerinin münhasıran otomatik sistemlerle analiz edilmesi sonucunda aleyhine çıkan bir sonuca itiraz etme hakkı tanıyor.

Ortak payda: dört gereklilik

• Bildirim: aday ya da çalışan, kararda AI kullanıldığını bilmeli.
• Açıklanabilirlik: AI'ın hangi veriye dayanarak ne önerdiği gösterilebilmeli.
• Gerçek insan incelemesi: inceleyen kişinin AI sonucunu değiştirme yetkisi ve bilgisi olmalı.
• Kayıt: hangi model, hangi veri ve hangi insan kararı, yıllarca geriye dönük gösterilebilmeli.

remot açısından

Bu kuralların çoğu sonunda tek bir soruya varıyor: bu karara AI nasıl katkı verdi ve bunu kanıtlayabilir misiniz? remot, işe alım ya da değerlendirme süreçlerinde kullanılan her model çağrısını, kullanılan veriyi ve sonucu kayıt altına alır; insan onayı gerektiren adımları akışa ekler ve kişisel verileri modele gitmeden maskeler. Böylece hem karar süreci izlenebilir olur hem de denetimde gösterilecek kayıt zaten hazır olur.